1915 Ludwig L. Zamenhof | Aufruf an die Diplomaten

link Zuerst veröffentlicht in THE BRITISH ESPERANTIST 1915, Nr.123, Seiten 51–55 zweisprachig

Post la Granda Milito - Nach dem Großen Krieg
ALVOKO AL LA DIPLOMATOJ - AUFRUF AN DIE DIPLOMATEN

De D-RO L. L. Zamenhof


Bis zum Lebensende (14.04.1917) sieht Ludwig L. Zamenhof wach auf die Welt und deren Kriege. Früher als viele andere spricht er sich für Vereinigte Staaten von Europa aus. Ein Esperantist für Europa? Davon möchten heute viele Politiker nichts wissen. Und sie kennen wohl auch keinen offenen Brief eines Doktor Zamenhof aus dem 1. Weltkrieg. Den Deutschen ist der Text weitgehend unbekannt. Das soll auf Dauer nicht so bleiben. Esperanto wird nicht extra erwähnt, braucht es auch nicht. Es ist natürlich das Verständigungsmittel für ein funktionierendes geeintes Europa.
Zu Beginn folgt jener Absatz, in dem UŜE direkt benannt wird auch in deutsch. Eine vollständige Übersetzung folgt sicher noch später. 20190416SE



Plej bone estus, se anstataŭ diversaj grandaj kaj malgrandaj eŭropaj regnoj ni havus iam proporcie kaj geografie aranĝitajn "Unuigitajn Ŝtatojn de Eŭropo". Sed se nun estas ankoraŭ tro frue, por paroli pri tio, oni devas almenaŭ per oficiala kaj interkonsentita akcepto de la supre dirita principo forigi tiun grandegan malbonon, tiun senfinan fonton de konstantaj bataloj, kiun prezentas la identigado de lando kun gento.

Am besten wäre, wenn wir einstmals anstelle verschiedener großer und kleiner europäischer Staaten im Verhältnis und länderkundig eingerichtete "Vereinigte Staaten von Europa" hätten. Aber wenn es nun noch zu früh ist, darüber zu sprechen, muß man wenigstens mittels offizieller und vereinbarter Akzeptanz des oben besagten Prinzips jenes enorme Übel entfernen, jene endlose Quelle von unablässigen Schlachten, welche die Identifizierung von einem Land zusammen mit einem Volksstamm präsentiert.
20190416SE



Post la Granda Milito ALVOKO AL LA DIPLOMATOJ de D-ro L. L. Zamenhof

Nach dem Großen Krieg AUFRUF AN DIE DIPLOMATEN von Dr. L. L. Zamenhof

 

Terura milito ekkaptis nun preskaŭ la tutan Eŭropon. Kiam finiĝos la grandamasa reciproka buĉado, kiu tiel forte malhonoras la civilizitan mondon, kunvenos la diplomatoj kaj penos reordigi la rilatojn inter la popoloj. Al vi, al tiuj estontaj reordigantoj, mi nun min turnas.

Ein entsetzlicher Krieg ergriff nun fast das ganze Europa. Sobald das wechselseitige große Massenabschlachten enden wird, welches so stark die zivilisierte Welt schändet, werden die Diplomaten zusammenkommen und sich mühen die Beziehungen zwischen den Völkern in Ordnung zu bringen. An Sie, an jene künftigen Wiederordnenden, wende ich mich nun.

Kiam vi kunvenos post la plej ekstermanta milito, kiun iam konis la historio, vi havos antaŭ vi eksterordinare grandan kaj gravan taskon. De vi dependos, ĉu la mondo havu de nun fortikan pacon por tre longa tempo kaj eble por ĉiam, aŭ ĉu ni havu nur kelktempan silenton, kiun baldaŭ denove interrompos diversaj eksplodoj de intergentaj bataloj aŭ eĉ novaj militoj. Pripensu do frutempe kaj tre zorge vian taskon, ĉar nun, kiam por via laboro estas oferitaj multaj centmiloj da homaj vivoj kaj milionoj da tre malfacile akiritaj homaj bonstatoj, vi havos sur vi tre grandan moralan respondecon. Zorgu do, ke via laboro ne estu sencela kaj senfrukta, kaj ke post la fino de viaj laboroj la homaro povu diri: ni ne vane elportis la grandegajn kaj terurajn oferojn.

Wenn Sie nach dem vernichtendsten Krieg zusammenkommen, welchen die Geschichte jemals kannte, werden Sie eine außergewöhnlich große und bedeutende Aufgabe vor sich haben. Von Ihnen hängt ab, ob die Welt ab jetzt einen dauerhaften Frieden für sehr lange Zeit und vielleicht für immer habe, oder ob wir nur Stille für einige Zeit haben, welche bald von neuem unterbrochen wird durch verschiedene Ausbrüche von Kämpfen zwischen Volksstämmen oder gar neuen Kriegen. Bedenken Sie daher frühzeitig und sehr sorgsam Ihre Aufgabe, da nun, wo für den Zweck Ihrer Arbeit viele hunderttausende von Menschenleben und Millionen von sehr schwierig erworbenem menschlichen Wohlstand geopfert wurden, auf Ihnen eine sehr große moralische Verantwortung lasten wird. Sorgen Sie daher, daß Ihre Arbeit nicht ziellos und fruchtlos sei, und daß nach dem Ende Ihrer Arbeit die Menschheit sagen darf: wir hielten nicht vergeblich die ungeheuerlichen und entsetzlichen Opfer aus.

Ĉu vi komencos simple refaradi kaj flikadi la karton de Eŭropo? Ĉu vi simple decidos, ke la terpeco A devas aparteni al la gento X kaj la terpeco B al la gento Y? Estas vero, ke tian laboron vi devos fari; sed ĝi devas esti nur negrava parto de viaj laboroj; gardu vin, ke la refarado de la karto ne fariĝu la tuta esenco de viaj laboroj, ĉar tiam viaj laboroj restus tute senvaloraj, kaj la grandegaj sangaj oferoj, kiujn la homaro elportis, restus vanaj.

Werden Sie einfach anfangen, die Europakarte wiederherzustellen und zu flicken? Werden Sie einfach bestimmen, daß das Landstück A zu dem Volksstamm X gehören muß und das Landstück B zum Volksstamm Y? Es ist eine Wahrheit, daß Sie eine derartige Arbeit tun müssen; aber es muß nur ein nicht gravierender Teil Ihrer Arbeiten sein; behalten Sie im Blick, daß die Wiederherstellung der Landkarte nicht der ganze Kernpunkt Ihrer Tätigkeit wird, denn dann würden Ihre Arbeiten gänzlich wertlos bleiben, und die ungeheuren Blutopfer, welche die Menschheit aushielt, blieben vergebens.

Kiom ajn vi volos kontentigi la popolojn, kiom ajn justaj vi penos esti kontraŭ diversaj gentoj, vi nenion atingos per refarado de la karto, ĉar ĉiu ŝajna justeco koncerne unu genton estos samtempe maljusteco koncerne alian genton. La nuna tempo ne estas simila al la tempo antikva: sur ĉiu disputebla peco da tero laboris kaj verŝis sian sangon ne unu gento, sed ankaŭ aliaj gentoj; kaj se vi decidos, ke tiu aŭ alia terpeco devas aparteni al tiu aŭ alia gento, vi ne sole ne faros agon justan, sed vi ankaŭ ne forigos sur tiu terpeco la kaŭzon de estonta batalado.

Soviel Sie auch immer die Völker zufriedenstellen wollen, wieviel Sie sich auch immer mühen werden gerecht gegen verschiedene Volksgruppen zu sein, Sie werden nichts mit einer Wiederherstellung der Karte erreichen, weil jede scheinbare Gerechtigkeit hinsichtlich eines Volkes gleichzeitig eine Ungerechtigkeit in Bezug auf ein anderes Volk sein wird. Die heutige Zeit ist nicht gleichartig zur antiken Zeit: auf jedem streibaren Stück Erde arbeitete und vergoß sein Blut nicht ein Volk, sondern auch andere Völker; und wenn Sie entscheiden werden, daß dieses oder ein anderes Stück Erde zu diesem oder einem anderen Volk aufgeteilt werden muß, werden Sie nicht bloß keine gerechte Handlung tun, sondern Sie werden auch nicht auf diesem Stück Erde die Ursache kommender Kämpfe beseitigen.

La "liberigo", kiun vi donos al tiu aŭ alia terpeco, estos nur sofismo, ĉar ĝi signifos nur, ke al tiu aŭ alia gento vi donos la rajton, esti sur tiu terpeco mastroj super homoj de aliaj gentoj, kiuj ankaŭ tie naskiĝis, laboris kaj suferis kaj havas koncerne sian patrujon la samajn naturajn rajtojn, kiujn ĉiu infano havas koncerne sian patrinon. Estas vero, ke tiu gento, kiun vi privilegios, entuziasme krios: "Vivu la diplomatoj!" kaj se tiu gento sur la koncerna terpeco prezentos la plimulton, ĝi per teroro silentigos la aliajn, kaj ĉiuj gazetoj en la mondo diros, ke “la tuta loĝantaro de la terpeco A sentas sin tre feliĉa” … Sed tio estos mensogo, simpla mensogo, kiun la mondo ne komprenos nur pro tio, ke la ĝemado de la terore silentigitaj prematoj, de homoj, kiuj en sia patrujo fariĝis "fremduloj", ne venos al ĝiaj oreloj.

Die "Befreiung" welche Sie diesem oder jenem Land geben wird nur eine Spitzfindigkeit sein, weil es nur bedeuten wird, daß Sie diesem oder jenem Volk das Anrecht geben auf diesem Gebiet Meister über Menschen von anderen Völkern zu sein, welche auch dort geboren sind, arbeiteten und litten, und bezüglich ihrer Vaterländer die gleichen natürlichen Rechte haben, welches jedes Kind bezüglich seiner Mutter hat. Es ist eine Wahrheit, daß dieses Volk, welches Sie bevorzugen, begeistert schreien wird: "Es leben die Diplomaten", und falls dieses Volk auf dem betreffenden Gebiet die Mehrheit präsentiert, wird es mittels Terrorherrschaft die anderen zum Schweigen bringen, und alle Zeitungen in der Welt werden sagen, daß "die ganze Bevölkerung des Gebietes A sich sehr glücklich fühlt."... Aber das wird eine Lüge sein, eine schlichte Lüge, welche die Welt nur deswegen nicht verstehen wird, weil das Stöhnen von den entsetzlich zum Schweigen gebrachten Unterdrückten, von Menschen, welche in deren Vaterländern zu "Fremden" gemacht werden, nicht an jene Ohren dringen wird.

Transdonante ian terpecon al la homoj de tiu aŭ alia gento, vi ĉiam faros maljustaĵon kontraŭ aliaj homoj, kiuj havas la samajn naturajn rajtojn koncerne tiun terpecon. La sola efektive justa decido, kiun vi povas fari, estas: laŭte proklami kiel oficialan, firme interkonsentitan kaj plene garantiitan decidon de ĉiuj eŭropaj regnoj, la sekvantan elemente naturan, sed ĝis nun bedaŭrinde ne observatan principon:

Irgendein Territorium an die Menschen von diesem oder jenem Volk übergebend, werden Sie immer ein Unrecht gegen andere Menschen tun, welche die selben natürlichen Rechte bezüglich dieses Territoriums haben. Die einzige tatsächlich gerechte Entscheidung, welche Sie machen können, ist: Laut offiziell einen als amtlich entschlossenen übereingekommenen und voll garantierten Entschluß von allen europäischen Staaten, das folgende grundlegend natürliche, aber bis jetzt nicht befolgte Prinzip verkünden:

ĈIU LANDO MORALE KAJ MATERIALE PLENE EGALRAJTE APARTENAS AL ĈIUJ SIAJ FILOJ.

JEDES LAND GEHÖRT MORALISCH UND MATERIELL VOLL GLEICHBERECHTIGT ALLEN SEINEN SÖHNEN.

Tio estas, ke en sia privata vivo ĉiu civitano en ĉiu regno havas plenan rajton paroli tiun lingvon aŭ dialekton, kiun li volas, kaj konfesi tiun religion, kiun li volas; ke, se en la institucioj publikaj estas uzata unu sola regna aŭ loka lingvo, tio estas nur poroportuneca cedo de la malplimulto al la plimulto, sed ne humiliga tributo de gentoj mastrataj al gento mastranta. Ĉar la gentaj nomoj, kiujn portos ankoraŭ multaj regnoj kaj provincoj, estas la ĉefa kaŭzo, pro kiu la loĝantoj de unu supozata deveno rigardas sin kiel mastrojn super la loĝantoj de alia supozata deveno, tial ĉiu regno kaj ĉiu provinco devas porti ne la nomon de ia gento, sed nur nomon neŭtrale-geografian. 

Das heißt, damit in seinem privaten Leben jeder Bürger in jedem Staat volles Recht hat, jene Sprache oder Dialekt zu sprechen, welche(n) er will, und sich zu jener Religion bekennen welche er will; daß wenn in den öffentlichen Einrichtungen eine einzige Landes- oder Lokalsprache genutzt wird, dies nur ein zweckmäßiges Zugeständnis der Minderheit an die Mehrheit ist, aber kein erniedrigender Tribut von Gebietervolk zu beherrschtem Volk. Weil die Volksnamen, welche noch viele Staaten und Provinzen tragen, der Hauptgrund sind, wegen diesen sich die Einwohner einer vermeintlichen Herkunft als Meister über die Einwohner einer anderen vermeintlichen Herkunft betrachten, darum sollen alle Staaten und alle Provinzen nicht den Namen von irgendeinem Volk sondern nur einen neutral-geografischen Namen tragen. 

Plej bone estus, se anstataŭ diversaj grandaj kaj malgrandaj eŭropaj regnoj ni havus iam proporcie kaj geografie aranĝitajn "Unuigitajn Ŝtatojn de Eŭropo". Sed se nun estas ankoraŭ tro frue, por paroli pri tio, oni devas almenaŭ per oficiala kaj interkonsentita akcepto de la supre dirita principo forigi tiun grandegan malbonon, tiun senfinan fonton de konstantaj bataloj, kiun prezentas la identigado de lando kun gento.

Am besten wäre, wenn wir einstmals anstelle verschiedener großer und kleiner europäischer Staaten im Verhältnis und länderkundig eingerichtete "Vereinigte Staaten von Europa" hätten. Aber wenn es nun noch zu früh ist, darüber zu sprechen, muß man wenigstens mittels offizieller und vereinbarter Akzeptanz des oben besagten Prinzips jenes enorme Übel entfernen, jene endlose Quelle von unablässigen Schlachten, welche die Identifizierung von einem Land zusammen mit einem Volksstamm präsentiert.

Kiam la supre dirita principo estos oficiale fiksita per garantiita decido de ĉiuj eŭropaj regnoj, tiam malaperos la ĉefa kaŭzo de militoj kaj de konstanta reciproka timado kaj senfina armiĝado, ĉar tiam oni jam neniam kaj nenie povos diri, ke “la patrujo estas en danĝero”. Oni scias ja tre bone, ke la vortoj “patrujo en danĝero” ne signifas, ke iu volas deŝiri parton de nia patrujo kaj ĵeti ĝin en la maron, aŭ ke iu volas rabi por si la havon de ĝiaj loĝantoj, sed plej ordinare tiuj vortoj signifas simple: "Minacas danĝero, ke sur ia terpeco, kie ĝis nun mia gento estis mastro kaj aliaj homoj estis nur pli aŭ malpli tolerataj, morgaŭ eble alia gento fariĝos mastro kaj mia gento estos nur tolerata".

Sobald das oben erwähnte Prinzip mittels zugesichertem Beschluss aller europäischen Staaten offiziell fixiert wird, entschwindet der Hauptgrund von Kriegen und von unablässiger gegenseitiger Furcht und endlosem Rüsten, weil man schon dann niemals und nirgends sagen kann, daß "das Vaterland .... in Gefahr" sei. Man weiß ja doch sehr gut, daß die Wörter "Vaterland in Gefahr" nicht bedeuten, daß irgendwer einen Teil von unserem Vaterland losreißen und es ins Meer schleudern will, oder daß irgendjemand für sich den Besitz seiner Einwohner rauben will, sondern am gewöhnlichsten bezeichnen jene Worte schlicht: "Eine bevorstehende Gefahr, daß auf irgendeinem Territorium, wo mein Volksstamm bis jetzt Meister war und andere Menschen nur mehr oder weniger tolerierte waren, morgen möglicherweise ein anderes Volk zum Meister wird und mein Volk nur toleriert wird". 

Kiam en la tuta Eŭropo regos politika justeco absoluta, t. e. natura, ĉie kaj por ĉiuj egala, kiam en ĉiu lando ĉiuj loĝantoj estos morale kaj materiale plene egalrajtaj, kiam la landoj ne portos plu gentajn nomojn, kiam la regna lingvo ne havos plu karakteron gente-ŝovinisman kaj humiligan kaj ne ekzistos plu gentoj-mastroj kaj gentoj-servantoj – tiam ne ekzistos plu kaŭzo por intergentaj militoj; tiam ĉiu homo povos sidi tute trankvile en sia natura, sole vera kaj sincere amata patrujo, li ne bezonos plu timi, ke iu povas "forpreni" ĝin de li, kaj li ne bezonos revi pri forpreno de la patrujo de aliaj homoj.

Sobald im ganzen Europa eine politische absolute Gerechtigkeit herrschen wird, mit anderen Worten natürliche, überall und für alle gleich, sobald in jeden Land alle Einwohner moralisch und materiell voll gleichberechtigt sein werden, sobald die Länder nicht weiter Völkernamen tragen, sobald die Staatssprache nicht weiter Volks-chauvinistischen und demütigenden Charakter haben wird und nicht weiter Volks-Meister und Volks-Dienende exisitieren werden – dann wird kein Grund mehr für Kriege zwischen Völkern existieren; dann vermag jeder Mensch ganz ruhig in seinem natürlichen, einzig wahren und aufrichtig geliebten Vaterland zu sitzen, er braucht nicht mehr fürchten, daß es ihm irgendwer "wegnehmen" kann, und er braucht nicht von einer Wegnahme des Vaterlandes durch andere Menschen träumen.

Mi scias tre bone, ke la malamo inter la gentoj ne malaperos subite, en unu tago, kian ajn aranĝon la diplomatoj farus. Sed por tio poste laboros jam personoj privataj, per predikado, edukado, alkutimigado ktp.; de vi, diplomatoj, ni atendas nur, ke vi donu al ni la eblon tion fari. Reciproka malamo inter la diversaj gentoj de la homaro ne estas io natura, kiel ne estus natura ia reciproka malamo inter la diversaj familioj de unu gento: la malamon kaŭzas nur – krom la facile forigebla reciproka nekomprenado kaj nekonado – la ekzistado de gentoj premantaj kaj gentoj premataj, la blinda egoismo, fiereco kaj kalumniemeco de la unuaj, la natura reagemeco de la lastaj. Estas facile interfratigi homojn liberajn kaj egalrajtajn, sed estas nefareble interfratigi homojn, el kiuj unuj rigardas sin kiel rajtajn mastrojn super la aliaj.

Se vi eĉ farus nenion alian, se vi nur forigus la gentajn nomojn de la landoj (afero tre facile farebla), vi jam farus per tio agon eksterordinare gravan, vi kreus novan eron en la historio de Eŭropo. Ĉar en lando kun neŭtrala nomo la tuta natura plena egalrajteco de ĉiuj ĝiaj loĝantoj pli aŭ malpli frue nepre estos atingita, sed en lando kun nomo genta la egalrajteco neniam estos plena kaj daŭra, ĉar la malfeliĉa nomo ne sole kvazaŭ pravigos la plej malnoblajn intergentajn maljustaĵojn en la diversgentaj landoj de la orienta Eŭropo, sed eĉ en landoj pli civilizitaj ĝi ĉiam konfuzos la kapojn eĉ de la plej honestaj civitanoj, subtenante en ili ĉiam la opinion kaj senton, ke la lando apartenas nur al tiu gento, kies nomon ĝi portas, kaj ĉiuj aliaj gentoj estas en ĝi nur fremduloj. Eĉ ĉe la plej bona volo la civitanoj de tiu lando ne povas alkutimiĝi al la ideo, ke ili ĉiuj prezentas unu nacion, ĉar por tia nacio simple ne ekzistas vorto, kaj, demandite pri tio, al kiu popolo li apartenas, la loĝanto de tia lando pro manko de tiu vorto estas devigata nomi ian genton; kaj ĉi tiu devigata konstanta alkalkulado sin al ia speciala gento anstataŭ al la komuna nacio de la lando forte subtenas la gentan ŝovinismon kaj malpacon inter la samlandanoj.

Resumante ĉion, kion mi diris, mi ripetas:

Kiam post la fino de la milito kunvenos la diplomatoj, ili povos fari ŝanĝojn en la karto de Eŭropo; sed tio ne devas esti ilia ĉefa laboro. Ilia ĉefa laboro devas esti: starigi en la nomo kaj sub la garantio de siaj registaroj pli-malpli la sekvantajn leĝojn:

1. Ĉiu regno apartenas morale kaj materiale al ĉiuj siaj naturaj kaj naturigitaj loĝantoj, kian ajn lingvon, religion aŭ supozatan devenon ili havas; neniu gento en la regno devas havi pli grandajn aŭ pli malgrandajn rajtojn aŭ devojn ol la aliaj gentoj.

2. Ĉiu regnano havas plenan rajton uzi tiun lingvon aŭ dialekton, kiun li volas, kaj konfesi tiun religion, kiun li volas. Nur en la institucioj publikaj, kiuj ne estas destinitaj speciale por unu gento, devas esti uzata tiu lingvo, kiu per komuna interkonsento de la regnanoj estas akceptita kiel lingvo regna. En tiuj publikaj institucioj, kiuj havas karakteron speciale lokan, anstataŭ la regna lingvo povas esti uzata alia lingvo, se ne malpli ol 9/10 de la urbanoj donis por ĝi sian konsenton. Sed la lingvo regna aŭ urba devas esti rigardata ne kiel humiliga tributo, kiun ŝuldas gentoj mastrataj al gento mastranta, sed nur kiel propravola poroportuneca cedo de la malplimulto al la plimulto.

3. Pro ĉiuj maljustaĵoj, farataj en ia regno, la registaro de tiu regno estas responda antaŭ Konstanta Tut-Eŭropa Tribunalo, starigita per interkonsento de ĉiuj eŭropaj regnoj.

4. Ĉiu regno kaj ĉiu provinco devas porti ne la nomon de ia gento, sed nur nomon neŭtrale-geografian, akceptitan per komuna interkonsento de ĉiuj regnoj.

Sinjoroj diplomatoj! Post la terura eksterma milito, kiu starigis la homaron pli malalten ol la plej sovaĝaj bestoj, Eŭropo atendas de vi pacon. Ĝi atendas ne kelktempan interpaciĝon, sed pacon konstantan, kiu sola konvenas al civilizita homa raso. Sed memoru, memoru, memoru, ke la sola rimedo, por atingi tian pacon, estas: forigi unu fojon por ĉiam la ĉefan kaŭzon de la militoj, la barbaran restaĵon el la plej antikva antaŭcivilizacia tempo, la regadon de unuj gentoj super aliaj gentoj.

 

QUELLEN:
- THE BRITISH ESPERANTIST (Aliaj gazetoj bonvole represu)
zuerst veröffentlicht 1915, Nr.123, Seiten 51–55 zweisprachig
- Vorlage waren wahrscheinlich Briefe an Sebert (30.12.1914 -2686 und 06.02.1915 -2697-2698)
- Malgranda Kolekto de L' "Esperanto" sub patronado de la ltala Katedro de Esperanto A. PAOLET 1922
- L. L. Zamenhof, Originala Verkaro, hrg. J. Dietterle, Leipzig 1929, S. 355
- "La Ondo de Esperanto" 2014 Nr.12
- "Sennaciulo 2012 09/10, nr. 1287-1288
- "La Balta Ondo" sezonoj.ru/2014/12/zamenhof
- http://www.satesperanto.org/spip.php?article2989
- http://www.u-matthias.de/informado/euro.htm
- http://digital.onb.ac.at
"Alvoko al diplomatio. Letero de doktoro L. L. Zamenhof"

 

Eine Schlußbemerkung wird nach der Übersetzung folgen. Es ist nicht sicher, ob bereits eine deutsche Übersetzung existiert. Diese auf der Seite von EDE ist zur Zeit noch vorläufig. Folgende Punkte sind zu beachten: Nähe zum Original, Nähe zur Entstehungszeit, möglichst auch heute verständlich. Kritiken an der Übersetzung nehme ich gern entgegen. Hier der zeitliche Ablauf. SE
Terura milito ekkaptis nun ....
20190428SE
Kiam vi kunvenos post la plej ....
20190429SE
Ĉu vi komencos simple ....
20190507SE
Kiom ajn vi volos kontentigi ....
20190513SE
La "liberigo", kiun vi ....
20190514SE
Transdonante ian terpecon ....
20190520SE
ĈIU LANDO MORALE ....
20190520SE
Tio estas, ke en sia ....
20190520SE
Plej bone estus, se anstataŭ ....
20190416SE
Kiam la supre dirita principo ....
20190521SE
Kiam en la tuta Eŭropo....
20190521SE